Recensie: Mia Doornaert,??Ontredderde Republiek: zoektocht naar de ziel van Frankrijk,??Uitgeverij Polis, 2017 (283 p.)

Review: favorite (1)favorite (1)favorite (1)half-starfavorite (2)

De ontredderde republiek

Op 17 mei stelde de kersverse Franse president Emmanuel Macron zijn regering van elf mannen en elf vrouwen voor. Daarin doken niet enkel verrassende namen op, maar ook een paar ongewone titels. Zo kreeg tv-gezicht Nicolas Hulot de portefeuille van transition ??cologique et solidaire en werd Sylvie Goulard niet gewoon minister van defensie maar wel ministre des Arm??es.

Ook Richard Ferrand, secretaris-generaal van Macrons beweging En Marche, kreeg een ministerpost met een welluidende naam: Ministre de la Coh??sion des territoires. De belangrijkste verantwoordelijkheden van deze portefeuille zijn huisvesting, stedenbouw en ruimtelijke ordening, maar de naam duidt ook op een hogere missie. De Franse journaliste Apolline de Malherbe omschreef die als volgt:

Il y a deux France. Emmanuel Macron a ??t?? ??lu dans les c??urs des villes alors que Marine Le Pen a fait des scores tr??s ??lev??s dans le monde p??ri-urbain. Il faudra donc retrouver une coh??sion du territoire.

Dat Frankrijk een land op zoek naar cohesie is, blijkt overtuigend uit??Ontredderde Republiek??van Mia Doornaert. La douce France??is verdeeld en lijkt in de ban van le d??clin (het verval). Fransen ervaren een collectieve malaise: ze zijn neerslachtig, maar niemand lijkt goed te weten waarom.

Le specificit?? fran??aise

Niet dat er geen duidelijke oorzaken aan te wijzen zijn:??terrorisme, moeizame integratie, verziekte banlieues, economische stagnering, een hardnekkig begrotingsdeficit??en torenhoge jeugdwerkloosheid zijn nog maar enkele factoren die van Frankrijk een ‘zieke pati??nt’ maken.??Wie wil begrijpen waarom de opdracht??van president Macron zo overweldigend is, vindt in dit boek alvast een goed overzicht.

Maar om een diagnose te stellen, wil??Doornaert verder gaan dan de cijfers en de feiten. “Naties zijn gezamenlijke verhalen van gedeelde belevenissen en herinneringen, van passies en dromen”, citeert ze de filosoof Ernest Renan.??De Franse ontreddering heeft ook te maken met een verlies van nationale trots en een teloorgang van??le specificit?? fran??aise. Net door hun glorieuze verleden zijn Fransen het niet gewend om in het hedendaagse Europa een ‘gewoon’ land te zijn.

De trage rivier

Om dit dieperliggende gevoel van mishagen te vatten, duikt Doornaert de Franse geschiedenis in. Ze verwijst naar de Poolse journalist Ryszard Kapu??ci??ski??om aan te geven dat onder de waan van de dag een ‘trage rivier’ stroomt:

Die trage rivier voert het sediment mee van de eeuwen geschiedenis waardoor de diverse naties gekneed zijn. Dat bezinksel kan een zwaardere of lichtere massa zijn, maar zonder te weten wat de rivier in de diepte meevoert, kan men de oppervlaktegolfjes van de actualiteit niet begrijpen en niet duiden. (p. 10-11)

Doornaerts poging om die Franse ‘trage rivier’ in kaart te brengen begint bij Clovis en houdt halt bij enkele cruciale episodes: van het koningschap van Hugo Capet tot aan??de Revolutie en de philosophes, van het keizerrijk van Napoleon Bonaparte tot aan de belle epoque en de wereldoorlogen. Het resultaat is een vlot leesbare executive summary??van de Franse geschiedenis.

Het spook van het Elys??e

In de laatste hoofdstukken komen vooral de Franse presidenten en hun (al dan niet politieke) exploten aan bod. Vooral Fran??ois Mitterand moet het daarbij ontgelden. In tegenstelling tot staatsman Charles de Gaulle??klampte “Tonton” zich vast aan de macht zonder een duidelijk plan voor Frankrijk. Hij was het ook??die de politieke groei van het Front National aanwakkerde, om zo de rechterzijde te verdelen en zijn eigen positie??veilig te stellen. Ook het zogenoemde “spook van het Elys??e” Fran??ois Hollande??krijgt een allesbehalve flatterend portret van Doornaert.

Het – voorlopige – dieptepunt is Fran??ois Hollande, die blijkbaar ge??nspireerd werd door wat Napol??on ooit eens zei: ‘On gagne et puis on voit’. Met andere woorden: ‘eerst winnen en dan zien we wel’. Behalve dat Hollande nooit naar het tweede stadium is overgegaan. (p. 177)

Naast de politieke mijlpalen komen ook heel wat persoonlijke verhaallijnen van les pr??sidents aan bod. ??Hoewel vermakelijk, zijn deze details over amoureuze escapades en andere persoonlijk intriges een pak minder relevant in het schetsen van de ‘trage rivier’.

Frankrijk herontdekken

Mia Doornaert staat erom bekend dat ze geen blad voor de mond neemt en dat doet ze ook in dit boek niet.??In de inleiding geeft ze duidelijk te kennen dat??Ontredderde Republiek??een subjectief werk??is. Net daarin??schuilt ook de grote??charme van het boek. Doornaert kent Frankrijk door en door, is er intens door gefascineerd en houdt er zielsveel van. Haar verhaal is een tapijt??van geschiedenis, ankedotes en persoonlijke herinneringen, verteld met aanstekelijk enthousiasme.

“We moeten Frankrijk opnieuw leren kennen”, staat op de achterflap van het boek.??Ontredderde Republiek??is daartoe een uitstekende aanzet ??n??het nodigt uit om het land en zijn kleurrijke verleden verder te herontdekken.

Blijf op de hoogte via Facebook en Twitter of abonneer je op de VDF-nieuwsbrief.??

Titelafbeelding via Pexels.com