We kennen allemaal het cliché van de boekenwurm: een ietwat schuwe en sociaal geïsoleerde einzelgänger die meer bladwijzers heeft dan vrienden. Uit onderzoek blijkt dat dit stereotype niet helemaal bij het haar getrokken is. De omschrijving blijkt echter niet zozeer op romanlezers van toepassing te zijn, maar wel op een ander – veel problematischer – type boekenwurm: de non-fictielezer.

* Dramatische stilte *

Dat is althans de conclusie van “Bookworms versus nerds: Exposure to fiction versus non-fiction, divergent associations with social ability, and the simulation of fictional social worlds”, een paper uit 2006 die de effecten van leesgedrag op het brein analyseert. Het werd samengesteld door psychologen Raymond A. Mar en Keith Oatley.

De onderzoekers besluiten dat lezers van fictie beter in staat zijn om zich in te leven in de wereld van anderen, vooral zij die zichzelf volledig kunnen verliezen in een verhaal. Door het lief en leed van verzonnen personages te beleven, hebben fictielezers meer begrip voor hun vleesgeworden medemens. Het cliché heeft het dus bij het verkeerde eind: wie vaak verhalen leest, is geen sociaal onaangepaste weirdo, maar heeft net een hogere emotionele intelligentie.

Voor verstokte lezers van non-fictie gaat die vlieger helaas niet op: met de verwerking van factuele gegevens krijgen je empathische skills geen upgrade. Erger nog: de onderzoekers stelden vast dat een “levenslange blootstelling” aan non-fictie een negatieve invloed heeft op je inlevingsvermogen en sociale vaardigheden.

Dat meeleven met fictieve personages je inlevingsvermogen aanscherpt, klinkt plausibel. Rest de vraag wat de onderzoekers onder ‘non-fictie’ verstaan. Ook waargebeurde feiten moeten verteld worden, aldus Frank Westerman. Boeken als Dit is Mijn Hof of De Val, bijvoorbeeld, zijn waargebeurd maar kan je niet wegzetten als louter ‘factuele gegevens’. Ook in meeslepende non-fictie kan een lezer zich verliezen.

Mar, R.A., Oatley, K., Hirsh, J., dela Paz, J., & Peterson, J.B. (2006). Bookworms versus nerds: Exposure to fiction versus non-fiction, divergent associations with social ability, and the simulation of fictional social worlds. Journal of Research in Personality, 40, 694–712.

Blijf op de hoogte via Facebook en Twitter of abonneer je op de VDF-nieuwsbrief